Supaplar

Supaplar emme ve egzoz supapı olmak üzere iki çeşit olup ana görevleri yanma odasına yakıt ve egzoz giriş çıkışlarını sağlamakla beraber yanma odası sızdırmazlığını da sağlayan elemanlardır.

Supaplar mekanik ve ısıl olarak çok dayanımlı parçalar olup paslanmaya karşı da dayanıklıdırlar. Supap da mekanik gerilimler supap kafasında ateşleme esnasında ve supabın kapanması esnasında oluşur.

Bu gerilimler supapın doğru form ve dayanımda yapılmasıyla önlenir. Supapların yüzeyine yanma odasından çok yoğun bir ısı yükü olur. Supaplar açıkken, egzoz zamanında egzoz supapı aynı zamanda egzoz gazıyla da bir ısıya maruz kalır.    
 
Supapların soğutulması supap oturma yüzeyi ile silindir kafası arasındaki ısı transferi sayesinde gerçekleşir. Gaydlar tarafından ise ısı transferi çok azdır. Emme supapları çalışma esnasında 300 °C - 500 °C sıcaklıklara ulaşırken egzoz supapları 1000 °C sıcaklıklara ulaşabilir.

Supap Yapısı

Emme Supaplar

  • Tek alaşım supaplar
  • Tek alaşım, oturma yüzeyi sertleştirilmiş supaplar
  • Tek alaşım, stellit dolgulu supaplar
  • Çift alaşım supaplar
  • Çift alaşım, stellit dolgulu supaplar

Egzoz Supaplar

  • Tek alaşım supaplar
  • Tek alaşım, stellit dolgulu supaplar
  • Çift alaşım supaplar
  • Çift alaşım, stellit dolgulu supaplar 

Tek Alaşım Supaplar

Tek alaşımlı supaplar, bir tane alaşımdan yapılmış supaplar olup yüksek ısıya dayanıklı veya düşük sürtünme özellikli olan alaşımdan yapılmış supaplardır.

Çift Alaşım Supaplar

Çift alaşım supaplar da yüksek ısıl dayanımlı, sertliği derecesi yüksek ve düşük sürtünme özellikli metallerin sürtünme kaynağı denilen yöntemle birleştirilmesiyle oluşan supaplardır.

Hollow supaplar

Hollow egzoz supaplarının başlıca kullanımı, özellikle hassas girinti/oyuk bölgelerindeki harareti düşürmektir ve bu nedenle içi sodyum ile dolgulanmıştır. Ağırlığın bu yöntemle hafifletilmiş olması bu durumu cazip ale getirir. Yalnızca bu sebeple bile kütlesi azaltılmış hollow, boş emme supzpları kullanılır.

Supap hararetini düşürmeyi başarabilmek için gövdenin %60’lık hacmi oyularak sodyum ile dolgulanmış ve sürtünme kaynağı işlemiyle kaynaklanmıştır. 97°C’taki sodyum eriyiği 0.97 g/cm³’lük yoğunluğa sahiptir ve mükemmel düzeyde ısı iletgenliğine sahiptir. Motorun çalışması esnasında sodyum sıvılaşarak önce geriye doğru akar ve sonra da eylemsizlik kuvvetiyle gövde içinde ileri doğru hareket eder.

Bu, tıpkı “çalkalama etkisi” gibi tercih edilen bir şeydir. Sodyum, motorun çalışması esnasında, yanmayla oluşan hararetin bir kısmını supap yüzeyinden gövdeye doğru aktarır. Oradaki hararet de supap gaydı boyunca dağıtılır. Supap yüzeyindeki sıcaklık, bu yolla, 80°C - 150°C kadar düşürülebilir.

Sodyum Dolgulu Hollow Supapların İşlenmesi

Sodyum dolgulu hollow supapların işlenmesi ve kesilip açılması yüksek tedbir gerektirir. Dolgu boşluğunun kazara açılmasını önlemek için özellikle dikkat edilir çünkü sodyum, suyla karıştırıldığında ya da delindiğinde şiddetli tepkime verir. Sodyum su ile tepkimeye girdiği zaman oksijen ve sodyumhidroksit açığa çıkarır.

Denetleme ve İmha

Hollow supapları ancak çok küçük miktarlarda fire verir. İzlenmesi gereken özel bir talimat yoktur. Eğer sodyum dolgulu supapları büyük miktarlarda denetlenip imha edilecekse soğutma sıvısı kullanmadan her iki sondaj deliği açılmalı ya da tam ortasından yarılarak açılmalı. Açılan supaplar so dolu bir kova içine konulmalı. Sodyumun zehirleyici/öldürü etkisini nötralize etmek için kimyasal tepkimeye girmesi ve tepkimenin bitmesi beklenmeli. Sonra da olağan biçimde çöpe ayrılarak hurdaya ayrılmalı.

Güvenlik Talimatları

Sodyum su ile tepkimeye girdiğinde yoğun bir tepkime gerçekleşeceği ve hidrojen açığa çıkacağı için nötralizasyon işlemi ya iyi havalandırılan bir odada ya da kapalı oda dışında yapılmalıdır. Cilt ve göz ile temasından her durumda kaçınılmalıdır. Sodyum, bu nedenle, ancak özel giysili-korumalı (eldiven, gözlük, vs) ve eğitimli kişilerce işlenebilir. Yıpratıcı-aşındırıcı metallerin ve patlayıcı gazların, özel güvenlik düzenlemeleri kapsamında ele alınması zorunludur.

Stellit Yüzlü ve Sertleştirilmiş Bagalar

Bilhassa egzoz supaplarında biriken termal gerilimin büyük kısmı aşağıya doğru aşınma yapar. Supap bagalarının güçlendirilmiş ya da sertleştirilmiş olması zorunluluğu bu nedenledir. Yüksek performan motorlarındaki emme supapları genellikle sertleştirilmiş indüksiyondur. Bagaların vurma ve aşınmasından bu nedenle kaçınmak gerekir.

Supap Gövde Ucu

Supap tahriki (külbütör, dağıtıcı tabla, manivela) gerilimin büyük kısmını supap gövde ucunda biriktirir. Aşınmadan kaçınmak için supap gövde ucu olabildiğince sertleştirilmiş olmalıdır. Eğer supap gövde çeliği sertleştirilemezse stellit ile güçlendirilmeli ya da sertleştirme yastığı uç kısma kaynak yapılmış olmalıdır.

Boyutlar ve tanımlar

Montaj

Valflerin çalışma ömrü ve böylece motorun işlerliği önemli ölçüde doğru montaja bağlıdır. Montaj esnasında her zaman motor üreticilerinin montaj yönetmeliklerini ve ayar değerlerini de dikkate alın.

Çalışmalarda titizlik

Valfler dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır. Valfler, zımpara kağıdı ile işlenmemeli ve zımba ya da rakam zımbaları ile disk tabanında işaretlenmemelidir.

Montaj

Valfi silindir kafasına monte etmek için uygun bir alet kullanılmalıdır. Yeni valfler monte edildiğinde, her zaman yeni sıkma parçaları kullanılmalıdır. Valf yayı diskinin iç konisi, aşınma ve hasar olup olmadığına dair kontrol edilmelidir. Valf yayı kuvveti, motor üreticisinin sınır değer bilgilerine göre kontrol edilmelidir.

Montajdan önce

Montaj Supap Gaydları